| Tafelatlas | Niet ingelogd | Nieuw account | Inloggen

Tafeldemocratie
leestijd 15 minuten

Waar maken we ons druk om?

Willen we de wereld leefbaar houden dan moet er nog veel veranderen. Dat is wat de 17 doelen van duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties ons vertellen. Doen we niks dan wordt het chaos, want de planeet is eindig en de grenzen van de groei zijn in zicht.

De veranderingen gaan echter niet hard genoeg. Ondanks duurzame keuzes en een duurzaamheidsparagrafen blijft onze footprint veel te groot. Onze politiek komt niet veel verder dan grote voornemens en kleine stappen. Het schiet alleen op als het lucratief is. Er is dus urgentie. Niet alleen vanwege de toekomst van onze achterkleinkinderen: sluiten we onze ogen terwijl we kennis hebben dan is de waardigheid van onze generatie in het geding.

Zoektocht

Hier begint de zoektocht van de vereniging Noorden Duurzaam. We zoeken de hefboom in het maatschappelijk middenveld, dus tussen de overheden en de leden van de samenleving. In dit middenveld, of civil society, bundelen burgers, consumenten, bedrijven en instellingen hun krachten voor gezamenlijke initiatieven en om politieke groeperingen te vormen waaruit de overheid ontstaat.

Krachtenbundeling in het maatschappelijk middenveld gebeurt in de praktijk in verschillende ‘dimensies’. Bijvoorbeeld ideologisch, hetgeen resulteert in sociale bewegingen en politieke partijen. Of sectoraal, waarmee brancheorganisaties en sectorkoepels ontstaan. Of thematisch, wat leidt tot kennisgemeenschappen en beroepsverenigingen.

Mensen en organisaties zijn vaak in meerdere dimensies georganiseerd: we stemmen op een partij èn we zijn lid van een vakkring èn we zijn aangesloten bij een branchevereniging of consumentenvereniging. De optelsom van alle partijen, kringen of koepels van één dimensie is principe een afspiegeling van de hele samenleving. Nationaal, regionaal en lokaal.

We stellen nu twee vragen.

De eerste is welke dimensies het meeste opleveren voor de omslag naar een duurzame samenleving. Dus welke categorieën van maatschappelijke groepering kunnen door interne en onderlinge samenwerking het meeste verschil maken? Ideologie? Kennis? Leeftijdsgroepen? Inkomensgroepen? Sectoren? Of combinaties?

De tweede vraag is welke vormen van samenwerking dan het meest effectief kunnen zijn. Zijn er gedeelde waarden nodig? Of gezamenlijke doelen? Of ook spelregels?

Het punt is: maatschappelijke dimensies waarin onderlinge samenwerking bijdraagt aan transitieversnelling zouden als geheel een structurele invloed op de overheid moeten hebben. Dat wil zeggen niet slechts in adviesrollen of door lobbyen, maar als parlementaire kamer.

Parlementair samenwerken betekent gezamenlijk medeverantwoordelijkheid dragen voor de overheid. Praktisch betekent het een overlegcultuur ontwikkelen van coalitievorming en machtsdeling, en ook van van oppositievoering en conflictbeheersing. Van initiatief en ook van controle op uitvoering. Van inspelen op actualiteiten en ook van cyclisch plannen en werken. Van transparantie, openbaarheid, verantwoording, zichtbaarheid in de media.

Parlementaire samenwerking om een overheid in stand te houden kennen we sinds de 19e eeuw, zij het dat er slechts één maatschappelijke dimensie gebruik van maakt: de ideologische. Dit monopolie was nuttig voor de relatief ééndimensionale sociale kwestie, met kapitaal en arbeid als tegenpolen.

De kwestie van de 21e eeuw, mondiale duurzame ontwikkeling, is complexer, heeft meer dimensies. Hier is coalitievorming tussen kennisgemeenschappen en sectoren/branches onmisbaar om een circulaire samenleving te organiseren of te laten ontstaan. Aan de politieke onderschikking van met name kennisgemeenschappen en sectororganisaties moet wat gedaan worden.

Experiment

Dit vraagt om experiment, en dat is waar Noorden Duurzaam op inzet. Hieronder een samenvatting in 12 punten. Daarvan zijn de eerste 10 punten een aanloop om bij 11 resultaat te halen en bij 12 het geleerde te delen.

  1. Noorden duurzaam is een vereniging van personen, organisaties, netwerken en overheden in Noord-Nederland die willen werken aan een duurzame economie en samenleving.
  2. We zijn georganiseerd als een netwerk van vier soorten ‘tafels’: thematafels voor kennisgemeenschappen, sectortafels voor de sectorale dimensie, ketentafels waarin thematafels en sectortafels circulair samenwerken, en gebiedstafels waar alle tafels van een regio, gemeente of wijk als een parlementaire kamer samenkomen.
  3. De spelregels van dit tafelnetwerk zijn anders dan in ideologische parlementaire kamers. Zo is er geen kiesdrempel maar beslist een gebiedstafel democratisch over toelaten van nieuwe tafels. Het criterium daarbij is dat een nieuwe tafel niet overlapt met bestaande tafels van dezelfde soort binnen hetzelfde gebied, en dus een unieke vertegenwoordiger van een achterban is.
  4. Door het principe van uniciteit zijn tafels geen concurrenten van elkaar. Een tafel van ICT-ers werft geen leden onder artsen of bouwvakkers, en omgekeerd. Minder concurrentie om leden betekent minder neiging tot cliëntelisme en meer ruimte voor samenwerken aan hogere doelen.
  5. Tafels zijn zelfstandig en vallen niet onder het bestuur van de vereniging. Ook bestaande netwerken kunnen daarom eenvoudig deelnemen in het tafelnetwerk.
  6. De vereniging biedt de tafels begeleiding, methoden en webdiensten. Dat bevordert hun zelforganisatie en groei en helpt om de politieke betekenis van het tafelnetwerk als geheel te ontwikkelen.
  7. De vereniging wordt bekostigd uit bijdragen van tafels die zelf contributie vragen aan hun leden, uit kwartiermakersopdrachten van overheden en uit begeleidingsopdrachten van tafels. Leden van tafels kunnen zonder kosten lid zijn van de vereniging. Hun stemrecht hangt af van de bijdrage van hun tafel aan de begroting van de vereniging.
  8. We visualiseren het tafelnetwerk in een ‘tafelatlas’, met kaarten voor alle provincies, gemeenten, wijken en buurten in de regio. Een kaart laat zien hoe de politiek van een gebied eruit ziet als meerdere dimensies daarin op voet van gelijkheid deelnemen. Thematafels, sectortafels en ketentafels zien er in de atlas net zo uit als politieke partijen, want samen zijn ze net zo goed een representant van de hele samenleving. Provinciale Staten en gemeenteraden staan erin, met daarnaast het toekomstbeeld van een nieuwe parlementaire kamer waarin alle tafels van een gebied samen medeverantwoordelijkheid dragen voor overheidsbestuur.
  9. We roepen alle kennisnetwerken en sectorale netwerken die willen bijdragen aan duurzame ontwikkeling op om zichzelf op een kaart in de Atlas te zetten. Daarnaast inventariseren we vertegenwoordigende netwerken en voegen we deze als redactionele vermeldingen toe, zodat er snel een compleet beeld is.
  10. We roepen duurzame initiatiefnemers op om nieuwe tafels te beginnen.
  11. We roepen alle tafels op om agenda's te vormen van kwesties die aangepakt moeten worden, en om daarmee coalities te vormen en samen gebiedsbrede duurzame projecten te bedenken en te starten. Bijvoorbeeld onderzoeksprogramma's, bewustwordingscampagnes, icoonprojecten, ketenconvenanten, green deals, regio deals, nieuwe regelgeving, aanpassingen in belastingen of onderwijsvernieuwing. Het gaat om projecten waarbij de initiatiefnemende tafels al hun leden oproepen om een rol te hebben. Een slag groter dus dan wat mensen en organisaties alleen of in klein verband kunnen doen. Door dit soort projecten krijgt de duurzaamheidstransitie meer vaart en krijgt bovendien de democratie een nieuwe werkvorm die beter past bij de complexiteit van deze eeuw.
  12. We delen onze kennis en instrumenten open source. De tafelatlas heeft daarom kaarten van alle provincies, gemeenten, wijken en buurten in Nederland. We werken samen met andere netwerken in het land in de Participatietafel Regionale Duurzaamheidsnetwerken (PTRN) van het nationale programma DuurzaamDoor, om ook elders voorwaarden te scheppen voor samenwerking in de vorm van tafelnetwerken. We werken samen met kennisinstellingen om onderzoek te doen naar dit opkomende fenomeen van tafeldemocratie en delen de kennis die dat oplevert, met de ambitie om dat ook internationaal te doen. We dragen naar vermogen bij aan het maatschappelijk debat over nieuwe democratie, bijvoorbeeld met een reactie op het Tussenrapport van de Staatscommissie Parlementair Stelsel.

Wat is de Tafelatlas?

De Tafelatlas geeft duurzaamheidstransities in Nederland weer in een nationale kaart en in detailkaarten tot op buurtniveau. De kaarten bevatten redactionele inhoud en bijdragen van initiatiefnemers, netwerken en overheden. Elke kaart heeft een redacteur die bijdragen vrijgeeft. Er zijn vier categorieën van gegevens:

  • de samenleving: personen, bedrijven, instellingen en collectieven;
  • de initiatieven 'van onderop';
  • de politiek: representatieve netwerken, parlementen en bestuurscolleges;
  • de gebiedsbrede campagnes 'van bovenaf' voor onderzoek, bewustwording, omslagen en consolidatie.

De Tafelatlas dient drie doelen:

  • Adresboek. Samenleving, initiatieven, politiek en campagnes worden vermeld met hun webadres en eventuele andere gegevens. Het doel is om transities transparanter en overzichtelijker te maken.
  • Samenwerkingsplatform. De Tafelatlas biedt uiteenlopende apps voor besluitvorming over transities. Het doel is: kwesties op de politieke agenda; consensus over en middelen voor campagnes; onderbouwing met cijfers.
  • Toekomstbeeld. De kaarten brengen in beeld hoe politiek voor duurzaamheidstransities eruit kan zien, met als centrale werkvorm een 'gebiedstafel'. Doel: bevorderen van experiment; leren door te doen.

Wat is er te zien in de tafelatlas?

  1. De tafelatlas bevat ca. 15.000 kaarten: alle landsdelen, provincies, gemeenten, wijken en buurten van Nederland tot 2019 zitten erin. Sommige regio's zoals MRA en Waddenzee zijn toegevoegd. Overzeese gebiedsdelen nog niet. Links van elke kaart zit de navigatietab voor opzoeken van kaarten.
  2. De code rechtsboven in elke kaart is de CBS-code van het gebied, of een afkorting van een combinatie van gebieden.
  3. De kaarten hebben vier kwadranten: samenleving (linksonder), initiatieven (rechtsonder), politiek (linksboven) en campagnes (rechtsboven).
  4. Het kwadrant van de politiek heeft een middenstip voor het bestuurlijke centrum van het gebied. Hierin staat de wetgevende macht (parlementen) en de uitvoerende macht (bestuurscolleges). De rechterlijke macht is (nog) niet opgenomen. De verbindingen naar het bestuurlijk centrum zijn met spoorlijnen weergegeven.

  5. Het nieuwe element is de Gebiedstafel (of Transitiekamer of Wijkraad - naamgeving wordt per gebied bepaald). Dit is een parlementaire werkvorm met vijf 'vakken' van maatschappelijke geledingen: bewoners, bedrijven, voorzieningen, kennisnetwerken en overheden. Deze vijf geledingen zijn bij gebiedsbrede transitiecampagnes altijd belangrijk. Samen representeren ze de samenleving, net als de Tweede Kamer, GS of de gemeenteraad. Het verschil is dat de vijf vakken niet met elkaar concurreren om kiezers, maar van elkaar afhankelijk zijn en elkaar aanvullen. Daardoor is het debat in een gebiedstafel minder gepolariseerd, meer gericht op wat nodig is, en praktischer omdat er taken verdeeld kunnen worden.
  6. Een kwadrant heeft een of meerdere lijsten. De eerste regel laat zien welk deel zichtbaar is en hoeveel er in totaal zijn, bijvoorbeeld 12/27. Gebruik de opties daarna (Niets, Actueel, Filter, Alles) om het zichtbare deel in te stellen. Wie is ingelogd kan via Toevoegen nieuwe inhoud voorleggen aan de kaartredacteur.

Van wie is de tafelatlas?

De Tafelatlas is een platform dat overzicht biedt over duurzaamheidstransities. Het platform is ontwikkeld door, eigendom van en wordt beheerd door de vereniging Noorden Duurzaam. De vereniging is eigendom van de leden. Het lidmaatschap staat open voor alle personen en organisaties die wilen bijdragen aan duurzame ontwikkeling en die gevestigd of actief zijn in Noord-Nederland, of bijdragen aan de Tafelatlas.

Noorden Duurzaam stelt de kaarten in de Tafelatlas om niet beschikbaar aan vertegenwoordigers van de samenleving in het betreffende gebied. Bijvoorbeeld de provinciale of gemeentelijke overheid, de wijkraad of de gebiedstafel. De instantie die de kaartredactie doet kan er voor kiezen om lid te worden van Noorden Duurzaam. Dat stelt in staat om via contributie bij te dragen aan de ontwikkeling en het beheer Tafelatlas en via de ALV en adviesraden mee te beslissen over het beleid van de vereniging.

kaartredacteuren brengen zelf inhoud in hun kaart aan, geven voorgestelde inhoud vrij en geven redactierechten uit voor deelgebieden. Een verzoek om kaartredacteur te worden kan gericht worden aan de kaartredacteur van het eerste omvattende gebied met een kaartredacteur.

Zelfmeldingen van personen en organisaties in de Tafelatlas zijn van de betrokkenen zelf. kaartredacteuren mogen zelfmeldingen alleen na overleg en met toestemming aanpassen.

Noorden Duurzaam publiceert de Tafelatlas openbaar onder een Creative Commons licentie, zie Juridisch. Dit beschermt de redactionele inhoud van Noorden Duurzaam en kaartredacteuren en de zelfmeldingen van personen en organisaties in de Tafelatlas.

Doe mee!

We zoeken initiatiefnemers die met hun kennisgemeenschap in de politiek willen omdat ze de transitie kunnen versnellen. Bijvoorbeeld met kennis over bodem, energie, voedsel, sociale cohesie, gezondheid of coöperaties.

We zoeken initiatiefnemers die politieke invloed zoeken voor hun sector omdat deze sector de transitie kan versnellen. Dat geldt voor branches in het bedrijfsleven, voor de zorg, het onderwijs, de sport en de cultuur.

We zoeken bestaande netwerken voor deze kennisgemeenschappen en sectoren/branches die onderling willen samenwerken omdat ze dan ketens kunnen verduurzamen en circulair kunnen maken, of gebieden integraal kunnen verduurzamen.

We zoeken overheden die inzet op duurzaamheid en democratie willen bundelen.

We bieden een platform en infrastructuur voor experiment in de vorm van een tafelnetwerk. Een tafelnetwerk dat een nieuwe afspiegeling vormt van de samenleving en een natuurlijke gesprekspartner is van B&W en GS, net als de gemeenteraad en PS. Een tafelnetwerk waarin belangen kunnen botsen en waarin coalities gesmeed kunnen worden. Een tafelnetwerk dat dus het karakter heeft van een parlement.

Waar moet je zijn? Dat staat binnenkort op elke kaart van de atlas aangegeven. Mail ondertussen naar info@noordenduurzaam.

 
Vereniging Noorden Duurzaam
Nieuws
Evenementen
Over Noorden Duurzaam
Ledenlijst