De website van Noorden Duurzaam gebruikt cookies voor gebruiksvriendelijkheid. Klik hier als dat mag van u.
Tafelatlas | Niet ingelogd | Aanmelden als lid of volger | Inloggen

Tafeldemocratie
leestijd 15 minuten

Urgentie

Willen we de wereld leefbaar houden dan moet er nog veel veranderen. Dat is wat de 17 doelen van duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties ons vertellen. Doen we niks dan wordt het chaos, want de planeet is eindig en de grenzen van de groei zijn in zicht.

De veranderingen gaan echter niet hard genoeg. We maken dagelijks duurzame keuzes en iedereen heeft een duurzaamheidsparagraaf, maar onze footprint blijft desondanks te groot, en in onze politiek komen we niet veel verder dan kleine stapjes. Het schiet alleen op als het lucratief is. Er is dus urgentie, en niet alleen vanwege de toekomst van onze achterkleinkinderen. Sluiten we onze ogen terwijl we kennis hebben dan is de waardigheid van onze generatie in het geding.

Zoektocht

Hier begint de zoektocht van de vereniging Noorden Duurzaam. We zoeken de hefboom in het maatschappelijk middenveld, dus tussen de overheden en de leden van de samenleving. In dit middenveld, of civil society, bundelen we als burgers, consumenten, bedrijven en instellingen onze krachten voor gezamenlijke initiatieven en om politieke groeperingen te vormen waaruit de overheid ontstaat.

Krachtenbundeling in het maatschappelijk middenveld gebeurt in de praktijk in verschillende ‘dimensies’. Bijvoorbeeld ideologisch, hetgeen resulteert in sociale bewegingen en politieke partijen. Of sectoraal, waarmee brancheorganisaties en sectorkoepels ontstaan. Of thematisch, wat leidt tot kennisgemeenschappen en beroepsverenigingen.

Mensen en organisaties zijn vaak in meerdere dimensies georganiseerd: we stemmen op een partij èn we zijn lid van een vakkring èn we zijn aangesloten bij een branchevereniging of consumentenvereniging. De optelsom van alle partijen, kringen of koepels van één dimensie is principe een afspiegeling van de hele samenleving. Nationaal, regionaal en lokaal.

We stellen nu twee vragen.

De eerste is welke dimensies het meeste opleveren voor de omslag naar een duurzame samenleving. Dus welke categorieën van maatschappelijke groepering kunnen door interne en onderlinge samenwerking het meeste verschil maken? Ideologie? Kennis? Leeftijdsgroepen? Inkomensgroepen? Sectoren? Of combinaties?

De tweede vraag is welke vormen van samenwerking dan het meest effectief kunnen zijn. Zijn er gedeelde waarden nodig? Of gezamenlijke doelen? Of ook spelregels?

Het punt is: maatschappelijke dimensies waarin onderlinge samenwerking bijdraagt aan transitieversnelling zouden als geheel een structurele invloed op de overheid moeten hebben. Dat wil zeggen niet slechts in adviesrollen of door lobbyisme, maar als parlementaire kamer.

Parlementair samenwerken betekent gezamenlijk medeverantwoordelijkheid dragen voor de overheid. Praktisch betekent het een overlegcultuur ontwikkelen van coalitievorming en machtsdeling, en ook van van oppositievoering en conflictbeheersing. Van initiatief en ook van controle op uitvoering. Van inspelen op actualiteiten en ook van cyclisch plannen en werken. Van transparantie, openbaarheid, verantwoording, zichtbaarheid in de media.

Parlementaire samenwerking om een overheid in stand te houden kennen we sinds de 19e eeuw, zij het dat er slechts één maatschappelijke dimensie gebruik van maakt: de ideologische. Dit monopolie was nuttig voor de relatief ééndimensionale sociale kwestie, met kapitaal en arbeid als tegenpolen.

De kwestie van de 21e eeuw, mondiale duurzame ontwikkeling, is complexer, heeft meer dimensies en maakt met name coalitievorming tussen kennisgemeenschappen en sectoren/branches onmisbaar om een circulaire samenleving te organiseren of te laten ontstaan. Aan de politieke onderschikking van met name kennisgemeenschappen en sectororganisaties moet wat gedaan worden.

Experiment

Dit vraagt om experiment, en dat is waar Noorden Duurzaam op inzet. Hieronder een samenvatting in 12 punten. Daarvan zijn de eerste 10 punten een aanloop om bij 11 resultaat te halen en bij 12 het geleerde te delen.

  1. Noorden duurzaam is een vereniging van personen, organisaties, netwerken en overheden in Noord-Nederland die willen werken aan een duurzame economie en samenleving.
  2. We zijn georganiseerd als een netwerk van vier soorten ‘tafels’: thematafels voor kennisgemeenschappen, sectortafels voor de sectorale dimensie, ketentafels waarin thematafels en sectortafels circulair samenwerken, en gebiedstafels waar alle tafels van een regio, gemeente of wijk als een parlementaire kamer samenkomen.
  3. De spelregels van dit tafelnetwerk zijn anders dan in ideologische parlementaire kamers. Zo is er geen kiesdrempel maar beslist een gebiedstafel democratisch over toelaten van nieuwe tafels. Het criterium daarbij is dat een nieuwe tafel niet overlapt met bestaande tafels van dezelfde soort binnen hetzelfde gebied, en dus een unieke vertegenwoordiger van een achterban is.
  4. Door het principe van uniciteit zijn tafels geen concurrenten van elkaar. Een tafel van ICT-ers werft geen leden onder artsen of bouwvakkers, en omgekeerd. Minder concurrentie om leden betekent minder neiging tot cliëntelisme en meer ruimte voor samenwerken aan hogere doelen.
  5. Tafels zijn zelfstandig en vallen niet onder het bestuur van de vereniging. Ook bestaande netwerken kunnen daarom eenvoudig deelnemen in het tafelnetwerk.
  6. De vereniging biedt de tafels begeleiding, methoden en webdiensten. Dat bevordert hun zelforganisatie en groei en helpt om de politieke betekenis van het tafelnetwerk als geheel te ontwikkelen.
  7. De vereniging wordt bekostigd uit bijdragen van tafels die zelf contributie vragen aan hun leden, uit kwartiermakersopdrachten van overheden en uit begeleidingsopdrachten van tafels. Leden van tafels kunnen zonder kosten lid zijn van de vereniging. Hun stemrecht hangt af van de bijdrage van hun tafel aan de begroting van de vereniging.
  8. We visualiseren het tafelnetwerk in een ‘tafelatlas’, met kaarten voor alle provincies, gemeenten, wijken en buurten in de regio. Een kaart laat zien hoe de politiek van een gebied eruit ziet als meerdere dimensies daarin op voet van gelijkheid deelnemen. Thematafels, sectortafels en ketentafels zien er in de atlas net zo uit als politieke partijen, want samen zijn ze net zo goed een representant van de hele samenleving. Provinciale Staten en gemeenteraden staan erin, met daarnaast het toekomstbeeld van een nieuwe parlementaire kamer waarin alle tafels van een gebied samen medeverantwoordelijkheid dragen voor overheidsbestuur.
  9. We roepen alle kennisnetwerken en sectorale netwerken die willen bijdragen aan duurzame ontwikkeling op om zichzelf op een kaart in de Atlas te zetten. Daarnaast inventariseren we vertegenwoordigende netwerken en voegen we deze als redactionele vermeldingen toe, zodat er snel een compleet beeld is.
  10. We roepen duurzame initiatiefnemers op om nieuwe tafels te beginnen.
  11. We roepen alle tafels op om agenda's te vormen van kwesties die aangepakt moeten worden, en om daarmee coalities te vormen en samen gebiedsbrede duurzame projecten te bedenken en te starten. Bijvoorbeeld onderzoeksprogramma's, bewustwordingscampagnes, icoonprojecten, ketenconvenanten, green deals, regio deals, nieuwe regelgeving, aanpassingen in belastingen of onderwijsvernieuwing. Het gaat om projecten waarbij de initiatiefnemende tafels al hun leden oproepen om een rol te hebben. Een slag groter dus dan wat mensen en organisaties alleen of in klein verband kunnen doen. Door dit soort projecten krijgt de duurzaamheidstransitie meer vaart en krijgt bovendien de democratie een nieuwe werkvorm die beter past bij de complexiteit van deze eeuw.
  12. We delen onze kennis en instrumenten open source. De tafelatlas heeft daarom kaarten van alle provincies, gemeenten, wijken en buurten in Nederland. We werken samen met andere netwerken in het land in de Participatietafel Regionale Duurzaamheidsnetwerken (PTRN) van het nationale programma DuurzaamDoor, om ook elders voorwaarden te scheppen voor samenwerking in de vorm van tafelnetwerken. We werken samen met kennisinstellingen om onderzoek te doen naar dit opkomende fenomeen van tafeldemocratie en delen de kennis die dat oplevert, met de ambitie om dat ook internationaal te doen. We dragen naar vermogen bij aan het maatschappelijk debat over nieuwe democratie, bijvoorbeeld met een reactie op het Tussenrapport van de Staatscommissie Parlementair Stelsel.

Tafelatlas

Wat is de tafelatlas?

De Tafelatlas brengt tafelnetwerken in Nederland in beeld. Hij heeft drie hoofdfuncties:

  • Adresboek. Alle vertegenwoordigende netwerken van kennisgemeenschappen en sectoren/branches kunnen hierin vermeld worden, van nationaal tot buurtniveau en inclusief hun al dan niet gezamenlijke projecten. Dit bevordert coalitievorming tussen tafels.
  • Samenwerkingsplatform. Tafel die in de tafelatlas staan kunnen daar gebruik maken van allerlei werkmethoden en bijbehorende ‘apps’. Dat ondersteunt hun zelforganisatie en maakt onderlinge samenwerking eenvoudiger.
  • Toekomstbeeld. De kaarten in de tafelatlas brengen in beeld hoe de politiek van een gebied eruit kan zien als tafels daarin deelnemen, in een vergelijkbare rol als politieke partijen. Dit bevordert gesprek en innovatie.

Wat is er te zien in de tafelatlas?

  1. De tafelatlas bevat ca. 15.000 kaarten: alle provincies, gemeenten, wijken en buurten van Nederland zitten erin.
  2. De code linksboven in elke kaart is de CBS-code van het gebied, of een afkorting van een combinatie van gebieden.
  3. Stationsoorten. Tafels en tafelprojecten worden weergegeven met een stationsymbool. Een klein station (dwarsstreepje op het spoor) betekent dat in de tafelatlas alleen een naam en mogelijk een webadres bekend is. Muis boven de titel brengt uitleg in beeld. Een groter station (cirkel) betekent dat er binnen de tafelatlas een pagina of een site bestaat. De kleur van de cirkel geeft aan in welke levensfase een tafel of project zich bevindt. Bestaande netwerken worden weergegeven met zowel hun eigennaam (bijvoorbeeld Food Council MRA) als een soortnaam (zoals Ketentafel Voedsel), zodat alle tafels met de zoekmachine goed te vinden zijn. Tafels staan op alfabetische volgorde van soortnaam. Opnieuw: muis erboven geeft uitleg.
  4. Groene spoor. In dezelfde ‘zone’ van de kaart begint een groen spoor. Dit is de weg die je volgt als je bladert door de atlas. De eerste twee stations zijn Home en Favorieten. Die stel je in met de knoppen rechtsboven in de grootste zone van de kaart.
    Helemaal onderin leidt het groene spoor naar deelgebieden tot op buurtniveau. Ben je daar dan komen de grotere gebieden bovenaan in het groene spoor in beeld.

  5. Middencirkel. De cirkel in het midden stelt het bestuurlijk centrum van het gebied voor. Bij Nederland, de provincies en de gemeenten staat hier in het midden resp. de regering, GS en B&W. Op de middenstip worden verder parlementaire kamers weergegeven, met lijnen naar de samenstellende praktijken of tafels. De ongelijke hoogte van de ideologische kamer ten opzichte van de gebiedstafel weerspiegelt de verhoudingen van dit moment.
  6. Oranje spoor. Linksboven in de kaarten van Nederland, provincies en gemeenten staan politieke partijen, of kunnen ze worden vermeld. Politieke partijen hebben in de tafelatlas geen eigen pagina's, er kan alleen een link worden vermeld.
  7. Rode spoor. Linksonder in elke kaart is plaats voor thematafels, oftewel kennisgemeenschappen.
  8. Blauwe spoor. Rechtsonder staan de sectortafels, waaronder brancheorganisatie, sectorkoepels en consumentennetwerken.
  9. Paarse spoor. Rechtsboven staan ketentafels, waarin thematafels en sectortafels samenwerken aan duurzame (circulaire) ketens.
  10. Uitzoomen. Bij de kleine knoppen in de rechterbovenhoek van de centrale zone staat een knop met een "-", bedoeld voor uitzoomen. Klik hier om de centrale zone te verkleinen en links en rechts daarvan de projecten in beeld te brengen waar de tafels aan werken. De lijst begin met een instelbaar filter voor de levensfasen van projecten. Het filter gebruikt een cookie om zijn instelling te onthouden. Loop met de muis langs de projecten om te zien bij welke tafels ze horen.

Van wie is de tafelatlas?

Tafels kiezen bij hun instellingen zelf wat hun werkgebied is. Als een tafel aangeeft een unieke vertegenwoordiger van een achterban te zijn in hun werkgebied(en) dan kunnen ze aan de kaartbeheerder vragen (met een vinkje bij de instellingen) om op de kaart van het werkgebied vermeld te worden.

Elke kaart in de atlas heeft een eigen kaartbeheerder. Wie dat is staat bovenaan op elke kaart. Een vermeldingsverzoek van een tafel komt bij deze kaartbeheerder binnen.

De kaartbeheerder beoordeelt of de voorgestelde aanmelding compleet, duidelijk en niet ongepast is, en schakelt de vermelding in. Heeft een gebied een actieve gebiedstafel dan legt de kaartbeheerder de aanmelding daar voor. De deelnemers aan de gebiedstafel (dat zijn de voorzitters van alle tafels in een gebied) beslissen dan gezamenlijk over vermelding in tafelatlas en daarmee ook toelating tot de gebiedstafel. Het criterium daarbij is dat een nieuwe tafel niet overlapt met de bestaande tafels van dezelfde soort (thema, sector of keten) binnen hetzelfde gebied, en dus een unieke vertegenwoordiger van een achterban is.

Heeft een kaart nog geen kaartbeheerder dan komt de aanmelding terecht bij de kaartbeheerder van de naasthogere kaart, of uiteindelijk bij de werkgroep Tafelatlas van de vereniging Noorden Duurzaam.

Provincies, gemeenten, wijkraden en buurtoverleggen kunnen bij de naasthogere kaartbeheerder vragen om hun kaart te mogen beheren. Provincies, gemeenten en wijkraden kunnen hun collega's in deelgebieden vragen om zelf de kaart van hun eigen gebied te beheren.

Alle kaartbeheerders kunnen voor ondersteuning een beroep doen op de werkgroep Tafelatlas. De werkgroep geeft ook een handleiding kaartbeheer uit, geeft opstartworkshops, verzamelt terugkoppeling en bereidt verbeteringen van de tafelatlas voor.

Doe mee!

We zoeken initiatiefnemers die met hun kennisgemeenschap in de politiek willen omdat ze de transitie kunnen versnellen. Bijvoorbeeld met kennis over bodem, energie, voedsel, sociale cohesie, gezondheid of coöperaties.

We zoeken initiatiefnemers die politieke invloed zoeken voor hun sector omdat deze sector de transitie kan versnellen. Dat geldt voor branches in het bedrijfsleven, voor de zorg, het onderwijs, de sport en de cultuur.

We zoeken bestaande netwerken voor deze kennisgemeenschappen en sectoren/branches die onderling willen samenwerken omdat ze dan ketens kunnen verduurzamen en circulair kunnen maken, of gebieden integraal kunnen verduurzamen.

We zoeken overheden die inzet op duurzaamheid en democratie willen bundelen.

We bieden een platform en infrastructuur voor experiment in de vorm van een tafelnetwerk. Een tafelnetwerk dat een nieuwe afspiegeling vormt van de samenleving en een natuurlijke gesprekspartner is van B&W en GS, net als de gemeenteraad en PS. Een tafelnetwerk waarin belangen kunnen botsen en waarin coalities gesmeed kunnen worden. Een tafelnetwerk dat dus het karakter heeft van een parlement.

Waar moet je zijn? Dat staat binnenkort op elke kaart van de atlas aangegeven. Mail ondertussen naar info@noordenduurzaam.

 
Vereniging Noorden Duurzaam
Nieuws
Agenda
Over Noorden Duurzaam
Ledenlijst